Benzyna – jeden z głównych rodzajów paliwa stosowanego do napędu samochodów,
samolotów i niektórych innych urządzeń posiadających silnik spalinowy. Stosowana
także jako rozpuszczalnik.
Z chemicznego punktu widzenia, głównymi składnikami benzyn są węglowodory
alifatyczne o liczbie atomów węgla od 5 do 12. Występują również śladowe ilości
węglowodorów nienasyconych oraz aromatycznych.
Benzyna dostarcza energii silnikowi poprzez spalanie się, czyli reakcję
chemiczną z tlenem pochodzącym z atmosfery. Ze względu na to, że benzyna jest w
silnikach spalana w bardzo krótkich cyklach, proces ten musi przebiegać
maksymalnie szybko i równomiernie w całej objętości cylindrów silnika. Osiąga
się to poprzez mieszanie benzyny z powietrzem przed wstrzyknięciem jej do
cylindrów, tworząc tzw. mieszaninę paliwowo-powietrzną, czyli zawiesinę (mgłę)
bardzo drobnych kropelek benzyny w powietrzu. Bardzo istotny wpływ na przebieg
tego spalania ma też skład chemiczny benzyny. Zdolność do dobrego spalania
benzyny w warunkach panujących w silnikach określa się za pomocą liczby
oktanowej.
Benzynę produkuje się w wyniku rektyfikacji ropy naftowej. Jej skład jest
zależny od wyjściowego składu ropy i warunków rektyfikacji.
W celu poprawy własności benzyny jako paliwa do silników dodaje się niewielkie
ilości (poniżej 1%) wybranych związków chemicznych, nazywanych środkami
przeciwstukowymi. Od lat 30. XX w. do połowy lat 80. najczęściej dodawanym w tym
celu związkiem był tetraetyloołów (czteroetylek ołowiu), a utworzone w ten
sposób paliwo nazywa się etyliną. Jego spalanie powodowało jednak emisję do
środowiska silnie toksycznych i rakotwórczych tlenków ołowiu. W związku z tym, w
połowie lat 80. opracowano nowe rodzaje benzyn - tzw. benzyny bezołowiowe. Do
benzyn tych dodaje się kilka procent węglowodorów aromatycznych oraz eterów z
grupami aromatycznymi. Dodatek tych związków poprawia skutecznie liczbę
oktanową, ale związki te nie spalają się całkowicie w komorze silnika i dlatego
muszą być "dopalane" na katalizatorach platynowych umieszczanych w układzie
wydechowym samochodów.
Kartka reglamentacyjna z 1988 roku
Benzyna jest też stosowana jako rozpuszczalnik. W handlu jako rozpuszczalnik
występuje ona w dwóch rodzajach:
- Benzyna ekstrakcyjna - jest to benzyna lekka (zawierająca węglowodory o
liczbie atomów węgla od 5 do 7), którą odrzuca się w procesie otrzymywania
benzyny paliwowej, ze względu na zbyt niską temperaturę wrzenia. Oczyszcza
się ją przez płukanie (ekstrakcję) z wodą i stąd pochodzi jej nazwa. - Benzyna lakowa - jest to benzyna ciężka (zawierająca węglowodory o
liczbie atomów węgla od 10 do 15-16), którą odrzuca się w procesie
otrzymywania benzyny paliwowej ze względu na zbyt wysoką temperaturę
wrzenia. Nazwa ta pochodzi od tego, że jest stosowana jako rozcieńczalnik do
lakierów (także farb i innych wyrobów ftalowych i olejnych, bitumicznych
oraz pokostów); nie ma nic wspólnego natomiast z produkcją laku do pieczęci,
który jest mieszaniną naturalnych pochodnych przemysłu drzewnego (m.in.
terpentyny, kalafonii), dodatków mineralnych (kreda itp.) i barwników.
Na świecie ceny paliwa na przestrzeni lat są bardzo różne, długoterminowo
rosnące. Oprócz przyczyn podażowo-popytowych zależą od czynników
politycznych (polityka fiskalna), ekonomicznych (np. kryzys lat 70.). W
Polsce powojennej ceny te odzwierciedlają przede wszystkim aktualną wartość
nabywczą złotówki, w drugiej kolejności aktualną politykę redystrybucyjną
władz (PRL). Kontrolowane urynkowienie i system koncesji - III RP. (Stąd,
wartość informacyjna o samym paliwie w historii liczbowych cen w Polsce -
jest zerowa.)
